1) ที่มาและความสำคัญโครงการเกษตรวิชญา
โครงการเกษตรวิชญา เป็นโครงการในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งดํารงพระราชอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช ฯ สยามมกุฎราชกุมาร ทรงเห็นความสําคัญของการเกษตร และเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม 2544 ได้พระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานที่ดินส่วนพระองค์ ในพื้นที่หมู่บ้านกองแหะหมู่ 4 ตําบลโป่งแยง อําเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ จํานวน 1,350 ไร่ ให้กับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เพื่อใช้ในกิจการของทางราชการ อันก่อให้เกิดประโยชน์เป็นส่วนรวมต่อหน่วยราชการ สถานศึกษา และราษฎร จากเดิมพื้นที่โครงการมีลักษณะเป็นเนินเขาและภูเขาสูงลาดเทลงสู่หุบเขาเล็ก ๆ มีความลาดชัน ดินมีความอุดมสมบูรณ์ต่ํา มีการบุกรุกพื้นที่ทําไร่หมุนเวียน สภาพพื้นที่เป็นป่าเสื่อมโทรม พระองค์ทรงมีพระราชดําริให้สํารวจและวางแผนการใช้ที่ดินให้เหมาะสมกับ สภาพพื้นที่ พัฒนาที่ดินและพัฒนาแหล่งน้ําสําหรับการเกษตรเพื่อให้เกษตรกรทําการเกษตรได้ และ มีการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติให้สมบูรณ์ โดยเริ่มดําเนินการตั้งแต่พุทธศักราช 2545 ในรูปแบบของศูนย์บริการและถ่ายทอดเทคโนโลยีชุมชน เพื่อเป็นศูนย์ฝึกอบรมและวิจัยพัฒนาการเกษตรบนพื้นที่สูง รวมทั้งดําเนินการฟื้นฟูและอนุรักษ์สภาพแวดล้อมให้เกิดระบบนิเวศที่สมบูรณ์ เป็นแหล่งผลิตอาหารธรรมชาติ และมีการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน และพระราชทานชื่อศูนย์ การเรียนรู้ด้านการเกษตร แห่งนี้ ว่า “เกษตรวิชญา” มีความหมายว่า ปราชญ์แห่งการเกษตร
2) วัตถุประสงค์
1) เพื่อพัฒนาพื้นที่โครงการเกษตรวิชญาให้เป็นศูนย์เรียนรู ้ด้านการเกษตรบนพื้นนที่สูง และขยายผลสู่เกษตรกร
2) เป็นต้นแบบในการบริหารจัดการร่วมกันระหว่างหน่วยงานและชุมชนในการทำการเกษตร แบบยั่งยืน
3) เป็นต้นแบบการอนุรักษ์สภาพแวดล้อมให้เกิดระบบนิเวศที่สมบูรณ์ เกษตรกรสามารถ ใช้พื้นที่ป่าเป็นแหล่งผลิตอาหาร และมีการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน
3) ข้อมูลพื้นฐานโครงการเกษตรวิชญา
โครงการเกษตรวิชญา ตั้งอยู่ในพื้นที่หมู่บ้านกองแหะ หมู่ 4 ตําบลโป่งแยง อําเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ พื้นที่โครงการ จํานวน 1,350 ไร่ มีลักษณะภูมิประเทศเป็นเนินเขาและภูเขาสูงลาดเทสู่หุบเขาเล็ก ๆความลาดชัน 20 - 35 เปอร์เซ็นต์ ความสูง 1,040 - 1,340 เมตรจากระดับน้ําทะเล ปานกลาง ลักษณะดินส่วนใหญ่เป็นดินลึก ความอุดมสมบูรณ์ต่ํา พบปัญหาการชะล้างพังทลายของดิน ภูมิอากาศมีอุณหภูมิเฉลี่ยตลอดปี 23.3 องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์เฉลี่ยตลอดปี 82.1 เปอร์เซ็นต์ ปริมาณน้ําฝนเฉลี่ย 1,344.1 มิลลิเมตรต่อปี ทรัพยากรป่าไม้เป็นป่าไม้ไม่ผลัดใบ ประเภทป่าดิบเขา ทรัพยากรน้ํา ประกอบด้วยลําห้วย 5 สาย ในลุ่มน้ําสาขาย่อยของน้ําแม่สา ได้แก่ ห้วยปางหมี ห้วยสุวรรณ ห้วยช้างตาย ห้วยบวกหมูน้อย และห้วยโป่งอั้น ชุมชนรอบพื้นที่โครงการคือชุมชนตําบลโป่งแยง ประกอบด้วย 10 หมู่บ้าน ได้แก่ 1.บ้านโป่งแยงใน 2.บ้านโป่งแยงนอก 3.บ้านม่วงคำ 4.บ้านกองแหะ 5.บ้านปงไคร้ 6.บ้านแม่สาใหม่ 7.บ้านบวกจั่น 8.บ้านปางลุง-บวกเต๋ย 9.บ้านผานกกก และ 10.บ้านแม่สาน้อย หมู่บ้านที่ติดพื้นที่โครงการ ได้แก่ หมู่บ้านกองแหะ มีประชากรทั้งหมด 741 คน 293 ครัวเรือน และหมู่บ้านบวกจั่น มีประชากรทั้งหมด 1,009 คน 145 ครัวเรือน
4) การบริหารจัดการพื้นที่
5) การบริหารโครงการ
กรมพัฒนาที่ดิน กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้รับมอบหมายให้เป็นหน่วยงานหลักในการประสานงานและบริหารจัดการโครงการ มีการจัดตั้ง “ศูนย์ปฏิบัติการโครงการเกษตรวิชญา” เพื่อร่วมขับเคลื่อนการดําเนินงานแบบบูรณาการระหว่าง 18 หน่วยงาน โดยมีคณะกรรมการและคณะทํางานที่เกี่ยวข้อง ดังนี้
1. คณะกรรมการโครงการเกษตรวิชญา แต่งตั้งโดยประธานองคมนตรี มีคณะที่ปรึกษา จํานวน 4 ท่าน ประกอบด้วย นายจรัลธาดา กรรณสูต องคมนตรี เป็นประธานที่ปรึกษา พลเอกกัมปนาท รุดดิษฐ์ องคมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และเลขาธิการองคมนตรี เป็นที่ปรึกษา คณะกรรมการ ประกอบด้วย ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เป็นประธาน รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เป็นรองประธาน อธิบดีกรมพัฒนาที่ดินเป็นกรรมการและเลขานุการ กรรมการ จํานวน 15 ท่าน ประกอบด้วย ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ เลขาธิการคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงานโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดําริ อธิบดีกรมป่าไม้ อธิบดีกรมการข้าว อธิบดีกรมชลประทาน อธิบดีกรมตรวจบัญชีสหกรณ์ อธิบดีกรมประมง อธิบดีกรมปศุสัตว์ อธิบดี กรมวิชาการเกษตร อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร อธิบดีกรมส่งเสริมสหกรณ์ อธิบดีกรมหม่อนไหมเลขาธิการสํานักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม เลขาธิการสํานักงานเศรษฐกิจการเกษตร และ ผู้อํานวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน)
2. คณะทํางานโครงการเกษตรวิชญา แต่งตั้งโดยคณะกรรมการโครงการเกษตรวิชญา มีผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่เป็นประธาน หน่วยงานสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และ หน่วยงานอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง เป็นคณะทํางาน และผู้อํานวยการศูนย์ปฏิบัติการโครงการเกษตรวิชญาเป็นเลขานุการ
3. คณะทํางานโครงการเกษตรวิชญาระดับพื้นที่ แต่งตั้งโดยคณะทํางานโครงการเกษตรวิชญา มีที่ปรึกษา จํานวน 3 ท่าน ได้แก่ นายอําเภอแม่ริม ผู้อํานวยการสํานักงานพัฒนาที่ดินเขต 6 และเกษตรและสหกรณ์จังหวัดเชียงใหม่ ผู้อํานวยการศูนย์ปฏิบัติการโครงการเกษตรวิชญาเป็นประธาน เจ้าหน้าที่ศูนย์ปฏิบัติการโครงการเกษตรวิชญาเป็นคณะทํางานและเลขานุการ และคณะทํางาน จํานวน 25 ท่าน ซึ่งเป็นผู้แทนเจ้าหน้าที่จากหน่วยงานในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ หัวหน้าศูนย์/ สถานีพัฒนาโครงการหลวง และนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่
